# 实数的构成

通常来说,人们对 “实数” 的概念是一根数轴。在接触到数学分析之前,许多结论看起来是理所当然的,例如

  • 显然 y=xnay = x^n - ay=0y = 0 有交点
  • 显然 limn1n=0\displaystyle\lim_{n \to \infty} \frac{1}{n} = 0

为了真正做到分析,需要彻底了解什么是实数,实数具有什么样的性质
第一个要考虑的问题就是 “数轴上到底有没有洞”。为了分析该问题不妨设数轴上确实有一个洞,那么按照偏序关系可以令较小的集合为 AA ,较大的集合为 BB
我们来证明 AA 中不存在最大元,以及 BB 中不存在最小元:
假设 AA 具有最大元 aa,则

A={xRxa}A = \{x \in \mathbb R \mid x \leq a\}

由于我们从实数中分为了两端,所以非 AABB,这意味着

B={xRx>a}B = \{x \in \mathbb R \mid x \gt a\}

那么显然

A=(,a],B=(a,+)A = (-\infty, a], \quad B = (a, +\infty)

二者之间没有任何一个可以放 “洞” 的位置了。
更直观的说法是,如果数轴上存在一个洞,就意味着从这个洞的两侧去无限接近它时,会得到一个不是实数的结果
同样的方法可以证明出 BB 中不存在最小元

因此,取上述结论的逆否命题,我们可以得到:将实数分为一大一小两组,无法做到让较小的组具有最大元,较大的组具有最小元
如果这个结论成立,也就说明了数轴上没有洞,更加严谨的描述方法如下

定义
满足以下条件的 A,BRA,B \subset \mathbb R 称为实数的 Dedekind 切分 (Dedekind Cut)「デデキント切断」

  • A,BA,B \neq \emptyset
  • AB=RA \cup B = \mathbb R
  • AB=A \cap B = \emptyset
  • aA,bB:a<b{}^\forall a \in A, b \in B: a \lt b

数学的结论依赖于推导,Euclid 的几何原本首次提供了公理的概念,给出了推导的起点
作为分析学的基础,实数的连续性是一条被承认的公理

公理 实数的连续性
对于实数的任意 Dedekind 切分 (A,B)(A,B),下列两条一定且只有一条成立:

  • AA 中存在最大元,BB 中不存在最小元
  • AA 中不存在最大元,BB 中存在最小元

数学分析仅靠这一条公理就可以进行,完成后续的学习后可以明白这一条公理的表现等价于

  • 上确界的存在
  • 有界单调数列的收敛
  • Bolzano-Weierstrass 定理
  • Weierstrass 最大值定理

# 上确界与下确界

上下界等概念在集合论的偏序关系章节已经给出过泛用定义,这里强调实数中的定义方式
令子集 ARA \subseteq \mathbb R

  • xRx \in \mathbb R 对任意 aAa \in A 都满足 axa \leq x,则称 xxAA上界 (Upper Bound)「上界」
  • xRx \in \mathbb R 对任意 aAa \in A 都满足 axa \geq x,则称 xxAA下界 (Lower Bound)「下界」

一般地,记 U(A)U(A)AA 的上界集合,L(A)L(A)AA 的下界集合

  • U(A)U(A) 的最小元称为 AA上确界 (Supremum)「上确界」,记作 supA\sup A
  • L(A)L(A) 的最大元称为 AA下确界 (Infimum)「下确界」,记作 infA\inf A

定理 上下确界的存在性
非空的有上(下)界的实数集合必定存在上(下)确界

证明

CRC \subset \mathbb R 非空且有上界,则 U(C)U(C) \neq \emptyset,令

B:=U(C),A:=RBB := U(C),\quad A := \mathbb R \setminus B

以下证明 (A,B)(A, B) 是实数的 Dedekind 切分:
根据定义显然可以知道 B, AB=R, AB=B \neq \emptyset,\ A \cup B = \mathbb R,\ A \cap B = \emptyset
任取一元 cCc \in C,如果有一个元 zz 满足 z<cz \lt c,那么根据定义 zz 就不可能是 CC 的上界,所以 zAz \in A,因此 AA 非空

任取 aAa \in AbBb \in B,由于 bbCC 的上界,所以 aa 不可能是 CC 的上界,因此 a<ba \lt b
因此,(A,B)(A, B) 是实数的 Dedekind 切分

根据实数的连续性,要么 AA 中存在最大元,要么 BB 中存在最小元
如果 BB 中存在最小元那自然就是 CC 的上确界了。我们需要证明不可能会有 AA 中存在最大元的情况
假设 AA 中存在最大元 aa,则 aa 不可能是 CC 的上界,所以 aAa \in A,因此 a<ba \lt b 对任意 bBb \in B 都成立
因此 aaBB 的下界,所以 aAa \in A,因此 aaAA 的最大元,所以 aaBB 的最小元,矛盾

下确界的证明同理
\square

以下结论一方面可以更简单地证明上下确界,另一方面可以更直观的体现出上下确界的概念。因此也被称为上下确界的等价表述

命题
ARA \subset \mathbb R 非空且有上界,a0Ra_0 \in \mathbb R,则以下等价

  • a0=supAa_0 = \sup A
  • a0a_0AA 的上界,且对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,存在 aAa \in A 使得 a0ε<aa_0 - \varepsilon \lt a
证明

()(\Rightarrow)
假设 a0=supAa_0 = \sup A,则 a0a_0AA 的上界。对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,如果不存在 aAa \in A 使得 a0ε<aa_0 - \varepsilon \lt a,则 a0εa_0 - \varepsilonAA 的上界,矛盾。因此存在 aAa \in A 使得 a0ε<aa_0 - \varepsilon \lt a

()(\Leftarrow)
假设 a0a_0AA 的上界,且对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,存在 aAa \in A 使得 a0ε<aa_0 - \varepsilon \lt a。则对于任意 b<a0b \lt a_0,取 ε=a0b\varepsilon = a_0 - b,存在 aAa \in A 使得 b=a0ε<ab = a_0 - \varepsilon \lt a,因此 bb 不是 AA 的上界。故 a0a_0AA 的最小上界,即 a0=supAa_0 = \sup A
\square

命题
ARA \subset \mathbb R 非空且有下界,a0Ra_0 \in \mathbb R,则以下等价

  • a0=infAa_0 = \inf A
  • a0a_0AA 的下界,且对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,存在 aAa \in A 使得 a<a0+εa \lt a_0 + \varepsilon
证明

与上确界的证明同理
\square

Archimedes 原理指出自然数集是没有上界的。在分析中往往以如下形式应用

定理 Archimedes 原理
a,b>0a,b \gt 0,则存在 nNn \in \mathbb N 使得 na>bna \gt b

证明

假设对于任意 nNn \in \mathbb N 都有 nabna \leq b,则 bb{nanN}\{na \mid n \in \mathbb N\} 的上界,矛盾
\square

Archimedes 原理最常用的形式是对任意 ε>0\varepsilon \gt 0,存在 NNN \in \mathbb N 使得 1N<ε\dfrac{1}{N} \lt \varepsilon

由其引出的第一个重要结论是有理数是稠密的,这意味着在任意一个极小区间内都一定存在有理数

定理 有理数的稠密性
对于任意的实数 xRx \in \mathbb R 和任意 ε>0\varepsilon \gt 0,存在 qQq \in \mathbb Q 使得 xq<ε|x - q| \lt \varepsilon

证明

不妨令 x>0x \gt 0,任意给定 ε>0\varepsilon \gt 0,根据 Archimedes 原理,存在 NNN \in \mathbb N 使得 1N<ε\dfrac{1}{N} \lt \varepsilon
再对 x,1Nx, \dfrac{1}{N} 应用 Archimedes 原理,存在 MNM \in \mathbb N 使得 MN>x\dfrac{M}{N} \gt x
选取满足该关系的最小的 MM,则

M1Nx<MN\frac{M-1}{N} \leq x \lt \frac{M}{N}

q=MNq = \frac{M}{N}

qQq \in \mathbb Q,且

xq=MNxMNM1N=1N<ε|x - q| = \frac{M}{N} - x \leq \frac{M}{N} - \frac{M-1}{N} = \frac{1}{N} \lt \varepsilon

\square

  • 若一个数列存在极限值,则称该数列是收敛的

注意,lim\lim 这个记号本身就意味着默认了数列是收敛的(或者发散于无穷)
也就是说,limnan=a\lim_{n \to \infty} a_n = a 这个式子的含义是:

  • 数列 {an}\{a_n\} 是收敛的
  • 数列 {an}\{a_n\} 的极限是 aa

# 数列的收敛

定义
称实数列 {an}\{a_n\} 收敛 (converge)「収束」aa,当且仅当

ε>0,NN,nN:ana<ε{}^\forall \varepsilon \gt 0, {}^\exists N \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N: |a_n - a| \lt \varepsilon

此时称 aa 是数列 {an}\{a_n\}极限 (limit)「極限」,记作

limnan=a\lim_{n \to \infty} a_n = a

从定义中可以知道

limnan=a    limnana=0\lim_{n \to \infty} a_n = a \iff \lim_{n \to \infty} |a_n - a| = 0

命题
实数列收敛的极限唯一

证明

假设数列 {an}\{a_n\} 收敛于 aabb
任意给定 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义

{N1N,nN1:ana<ε2N2N,nN2:anb<ε2\begin{cases} {}^\exists N_1 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_1: |a_n - a| \lt \frac{\varepsilon}{2} \\ {}^\exists N_2 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_2: |a_n - b| \lt \frac{\varepsilon}{2} \end{cases}

那么,由三角不等式

ab=aan+anbaan+anb<ε2+ε2=ε|a - b| = |a - a_n + a_n - b| \leq |a - a_n| + |a_n - b| \lt \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon

因此,ab=0a - b = 0,即 a=ba = b
\square

命题
收敛的数列有界

证明

limnan=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = a,那么根据定义

NN,nN:ana<1{}^\exists N \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N: |a_n - a| \lt 1

因此,对于任意 nNn \geq N,有

an=ana+aana+a<1+a|a_n| = |a_n - a + a| \leq |a_n - a| + |a| \lt 1 + |a|

M=max{a1,a2,,aN1,1+a}M = \max\{|a_1|, |a_2|, \dots, |a_{N-1}|, 1 + |a|\}

则对于任意 nNn \in \mathbb N,都有 anM|a_n| \leq M,即数列 {an}\{a_n\} 有界
\square

命题 数列的极限的四则性质
{an}\{a_n\}{bn}\{b_n\} 是两个数列,实数 kRk \in \mathbb R

  1. 常数数列:如果 an=cRa_n = c \in \mathbb R 对任意 nn 都成立,则 limnan=c\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = c
  2. 加法:如果 limnan=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = alimnbn=b\displaystyle\lim_{n \to \infty} b_n = b,则 limn(an+bn)=a+b\displaystyle\lim_{n \to \infty} (a_n + b_n) = a + b
  3. 标量乘法:如果 limnan=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = a,则 limn(kan)=ka\displaystyle\lim_{n \to \infty} (ka_n) = ka
  4. 乘法:如果 limnan=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = alimnbn=b\displaystyle\lim_{n \to \infty} b_n = b,则 limn(anbn)=ab\displaystyle\lim_{n \to \infty} (a_nb_n) = ab
  5. 除法:如果 limnan=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = alimnbn=b0\displaystyle\lim_{n \to \infty} b_n = b \neq 0,则 \displaystyle\lim_{n \to \infty} \frac{a_n}{b_n} = \frac{a}
证明

(1)
对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,取 N=1N = 1,则对于任意 nNn \geq N 都有 anc=cc=0<ε|a_n - c| = |c - c| = 0 \lt \varepsilon,因此 limnan=c\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = c

(2)
对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义,存在 N1,N2NN_1, N_2 \in \mathbb N 使得对于任意 nN1n \geq N_1nN2n \geq N_2 都有 ana<ε2|a_n - a| \lt \frac{\varepsilon}{2}bnb<ε2|b_n - b| \lt \frac{\varepsilon}{2},因此对于任意 nmax{N1,N2}n \geq \max\{N_1, N_2\} 都有

(an+bn)(a+b)=(ana)+(bnb)ana+bnb<ε2+ε2=ε|(a_n + b_n) - (a + b)| = |(a_n - a) + (b_n - b)| \leq |a_n - a| + |b_n - b| \lt \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon

(3)
对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义,存在 NNN \in \mathbb N 使得对于任意 nNn \geq N 都有 ana<ε/k|a_n - a| \lt \varepsilon/|k|,因此对于任意 nNn \geq N 都有

kanka=kana<kε/k=ε|ka_n - ka| = |k||a_n - a| \lt |k| \cdot \varepsilon/|k| = \varepsilon

(4)
对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义

{N1N,nN1:ana<ε/(2b+1)N2N,nN2:bnb<ε/(2a+1)\begin{cases} {}^\exists N_1 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_1: |a_n - a| \lt \varepsilon/(2|b| + 1) \\ {}^\exists N_2 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_2: |b_n - b| \lt \varepsilon/(2|a| + 1) \end{cases}

因此对于任意 nmax{N1,N2}n \geq \max\{N_1, N_2\} 都有

(anbn)(ab)=anbnanb+anbab=an(bnb)+b(ana)anbnb+bana<(a+1)ε/(2a+1)+bε/(2b+1)=ε2+ε2=ε\begin{aligned} |(a_nb_n) - (ab)| &= |a_nb_n - a_nb + a_nb - ab| \\ &= |a_n(b_n - b) + b(a_n - a)| \\ &\leq |a_n||b_n - b| + |b||a_n - a| \\ &\lt (|a| + 1) \cdot \varepsilon/(2|a| + 1) + |b| \cdot \varepsilon/(2|b| + 1) \\ &= \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon \end{aligned}

(5)
对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义

{N1N,nN1:ana<ε/(2b+1)N2N,nN2:bnb<ε/(2a+1)\begin{cases} {}^\exists N_1 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_1: |a_n - a| \lt \varepsilon/(2|b| + 1) \\ {}^\exists N_2 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_2: |b_n - b| \lt \varepsilon/(2|a| + 1) \end{cases}

因此对于任意 nmax{N1,N2}n \geq \max\{N_1, N_2\} 都有

anbnab=anbab+ababnbnb=b(ana)+a(bbn)bnbbana+abnbbnb<bε/(2b+1)+aε/(2a+1)b/2=ε2+ε2=ε\begin{aligned} \left|\frac{a_n}{b_n} - \frac{a}{b}\right| &= \left|\frac{a_nb - ab + ab - a b_n}{b_nb}\right| \\ &= \left|\frac{b(a_n - a) + a(b - b_n)}{b_nb}\right| \\ &\leq \frac{|b||a_n - a| + |a||b_n - b|}{|b_n||b|} \\ &\lt \frac{|b| \cdot \varepsilon/(2|b| + 1) + |a| \cdot \varepsilon/(2|a| + 1)}{|b|/2} \\ &= \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon \end{aligned}

\square

数列的极限保有偏序关系

命题
{an}\{a_n\}{bn}\{b_n\} 为两个收敛的数列。

nN:anbn    limnanlimnbn{}^\forall n \in \mathbb N: a_n \leq b_n \implies \lim_{n \to \infty} a_n \leq \lim_{n \to \infty} b_n

证明

a:=limnan,b:=limnbna := \lim_{n \to \infty} a_n, \quad b := \lim_{n \to \infty} b_n

对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义

{N1N,nN1:ana<ε2N2N,nN2:bnb<ε2\begin{cases} {}^\exists N_1 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_1: |a_n - a| \lt \frac{\varepsilon}{2} \\ {}^\exists N_2 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_2: |b_n - b| \lt \frac{\varepsilon}{2} \end{cases}

因此对于任意 nmax{N1,N2}n \geq \max\{N_1, N_2\} 都有

ab=aan+anbn+bnbaan+(anbn)+bnb<ε2+0+ε2=ε\begin{aligned} a - b &= a - a_n + a_n - b_n + b_n - b \\ &\leq |a - a_n| + (a_n - b_n) + |b_n - b| \\ &\lt \frac{\varepsilon}{2} + 0 + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon \end{aligned}

因此,ab0a - b \leq 0,即 aba \leq b
\square

引出数列收敛的著名结论

定理 夹逼定理
{an}\{a_n\}{bn}\{b_n\}{cn}\{c_n\},其中 {an}\{a_n\}{cn}\{c_n\} 都收敛于 aa,那么

nN:anbncn    limnbn=a{}^\forall n \in \mathbb N: a_n \leq b_n \leq c_n \implies \lim_{n \to \infty} b_n = a

证明

任取 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义

{N1N,nN1:ana<εN2N,nN2:cna<ε\begin{cases} {}^\exists N_1 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_1: |a_n - a| \lt \varepsilon \\ {}^\exists N_2 \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N_2: |c_n - a| \lt \varepsilon \end{cases}

因此对于任意 nmax{N1,N2}n \geq \max\{N_1, N_2\} 都有

bna=bncn+cnabncn+cna<0+ε=ε\begin{aligned} |b_n - a| &= |b_n - c_n + c_n - a| \\ &\leq |b_n - c_n| + |c_n - a| \\ &\lt 0 + \varepsilon = \varepsilon \end{aligned}

因此 limnbn=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} b_n = a
\square


数列的一个性质是单调性

  • 称数列 {an}\{a_n\}单调递增 (monotonically increasing)「単調増加」 的,当且仅当 anan+1a_n \leq a_{n+1} 对任意 nn 都成立
  • 称数列 {an}\{a_n\}单调递减 (monotonically decreasing)「単調減少」 的,当且仅当 anan+1a_n \geq a_{n+1} 对任意 nn 都成立
  • 单调递增或者单调递减合称为单调

命题
令数列 \

  1. {an}\{a_n\} 是单调递增的且有上界,则 {an}\{a_n\} 收敛于 \sup\
  2. {an}\{a_n\} 是单调递减的且有下界,则 {an}\{a_n\} 收敛于 \inf\
证明

(1)
a:=sup{annN}a := \sup\{a_n \mid n \in \mathbb N\},对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,根据定义,存在 NNN \in \mathbb N 使得 aε<aNaa - \varepsilon \lt a_N \leq a,因此对于任意 nNn \geq N 都有

aε<aNanaa - \varepsilon \lt a_N \leq a_n \leq a

因此,ana<ε|a_n - a| \lt \varepsilon,即 limnan=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = a

(2)
同理可证
\square

示例 重要极限
数列

{(1+1n)n}\left\{\left(1 + \frac{1}{n}\right)^n\right\}

是收敛的

证明

对其进行二项式展开

(1+1n)n=1+nC11n+nC21n2++nCn1nn=k=0nnCk1nk\left(1 + \frac{1}{n}\right)^n = 1 + {}_nC_1 \cdot \frac{1}{n} + {}_nC_2 \cdot \frac{1}{n^2} + \dots + {}_nC_n \cdot \frac{1}{n^n} = \sum_{k=0}^n {}_nC_k \cdot \frac{1}{n^k}

分析每一项:

nCk1nk=n!k!(nk)!1nk=n(n1)(n2)(nk+1)k!1nk=1k!(11n)(12n)(1k1n)\begin{aligned} {}_nC_k \cdot \frac{1}{n^k} &= \frac{n!}{k!(n-k)!} \cdot \frac{1}{n^k} \\ &= \frac{n(n-1)(n-2) \dots (n-k+1)}{k!} \cdot \frac{1}{n^k} \\ &= \frac{1}{k!} \cdot \left(1 - \frac{1}{n}\right) \cdot \left(1 - \frac{2}{n}\right) \cdot \dots \cdot \left(1 - \frac{k-1}{n}\right) \end{aligned}

因此可以知道,在固定 kk 的情况下,每一项都是单调递增的。
并且也不难看出

{}_C_k \cdot \frac{1}{n^k} \leq \frac{1}{k!}

因此,数列是有界的,所以其收敛
\square

  • 通常记该重要极限为

e:=limn(1+1n)ne := \lim_{n \to \infty} \left(1 + \frac{1}{n}\right)^n

有界的单调数列收敛这一结论可以推广到区间列上,从而得到实数上的一个重要结论

定理 区间套定理
{In}\{I_n\} 是实数上的一个非空的,有界闭区间,且满足

nN:In+1In{}^\forall n \in \mathbb N: I_{n+1} \subseteq I_n

那么,此时

!xR: n=1In={x}{}^{\exists \, !} x \in \mathbb R:\ \bigcap_{n=1}^\infty I_n = \{x\}

证明

不妨设

In=[an,bn]I_n = [a_n, b_n]

根据区间列单调递减的假设,有

a1a2anan+1bn+1bnb1a_1 \leq a_2 \leq a_n \leq a_{n+1} \leq b_{n+1} \leq b_n \leq b_1

那么,数列 {an}\{a_n\} 是单调递增的且有上界,所以 {an}\{a_n\} 收敛于 a:=sup{annN}a := \sup\{a_n \mid n \in \mathbb N\}
数列 {bn}\{b_n\} 是单调递减的且有下界,所以 {bn}\{b_n\} 收敛于 b := \inf\

那么,对于任意 nNn \in \mathbb N,有 anbna_n \leq b_n,因此 aba \leq b,所以 n=1In=[a,b]\bigcap_{n=1}^\infty I_n = [a, b]

如果 aba \neq b,则存在 x(a,b)x \in (a, b),由于 limnan=a\displaystyle\lim_{n \to \infty} a_n = alimnbn=b\displaystyle\lim_{n \to \infty} b_n = b,根据夹逼定理,limnx=x\displaystyle\lim_{n \to \infty} x = x,矛盾

因此,a=ba = b,即 n=1In={a}\bigcap_{n=1}^\infty I_n = \{a\},设 x:=ax := a,则 n=1In={x}\bigcap_{n=1}^\infty I_n = \{x\}
\square


对于一个给定的数列 {an}\{a_n\},通过取自然数中的一个单调递增序列

n1<n2<n3<n_1 \lt n_2 \lt n_3 \lt \dots

再取这部分序列所对应的数列组成新的数列,可以得到

{ank}={an1,an2,an3,}\{a_{n_k}\} = \{a_{n_1}, a_{n_2}, a_{n_3}, \dots\}

{ank}\{a_{n_k}\}{an}\{a_n\} 的一个 子数列 (subsequence)「部分列」

定理 Bolzano-Weierstrass 定理
任意有界数列 {an}\{a_n\} 都存在一个收敛的子数列

证明

{xn}\{x_n\} 是一个有界的实数列,根据有界性,可以取到 M>0M \gt 0 使得

xnM|x_n| \leq M

我们按照如下方式构造一个有界闭区间的减少列

  • I0:=[M,M]I_0 := [-M, M]
  • 对于各个 nn,集合 {kNxkIn}\{k \in \mathbb N \mid x_k \in I_n\} 是无限的
  • In+1I_{n+1} 定义为将 InI_n 平分成两段后的其中一个

根据区间套定理,存在 xRx \in \mathbb R 使得 n=0In={x}\bigcap_{n=0}^\infty I_n = \{x\}
对于任意 nNn \in \mathbb N,集合 {kNxkIn}\{k \in \mathbb N \mid x_k \in I_n\} 是无限的,因此可以取到一个单调递增的序列 {nk}\{n_k\} 使得 xnkIkx_{n_k} \in I_k 对任意 kk 都成立
所以对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,存在 NNN \in \mathbb N 使得 IN(xε,x+ε)I_N \subseteq (x - \varepsilon, x + \varepsilon),因此对于任意 kNk \geq N 都有

xnkxlength(IN)=length(I0)2N<ε|x_{n_k} - x| \leq \text{length}(I_N) = \frac{\text{length}(I_0)}{2^N} \lt \varepsilon

因此 limkxnk=x\displaystyle\lim_{k \to \infty} x_{n_k} = x,即数列 {xnk}\{x_{n_k}\} 收敛
\square

# Cauchy 列

定义
称数列 {an}\{a_n\}Cauchy 列 (Cauchy sequence)「コーシー列」,当且仅当

ε>0,NN,m,nN:anam<ε{}^\forall \varepsilon \gt 0, {}^\exists N \in \mathbb N, {}^\forall m, n \geq N: |a_n - a_m| \lt \varepsilon

示例
取实数 rr 使得 0<r<10 \lt r \lt 1,若数列 {an}\{a_n\} 满足

nN:an+1anranan1{}^\forall n \in \mathbb N: |a_{n+1} - a_n| \leq r |a_n - a_{n-1}|

{an}\{a_n\} 是 Cauchy 列。(这样的数列称为收缩列

证明

通过归纳法可以证明

nN:an+1anrn1a2a1{}^\forall n \in \mathbb N: |a_{n+1} - a_n| \leq r^{n-1} |a_2 - a_1|

因此对于任意 m,nNm, n \in \mathbb N,不妨设 n>mn \gt m,则

anamanan1+an1an2++am+1am(rn2+rn3++rm)a2a1=rm1rnm11ra2a1rm1ra2a1\begin{aligned} |a_n - a_m| &\leq |a_n - a_{n-1}| + |a_{n-1} - a_{n-2}| + \dots + |a_{m+1} - a_m| \\ &\leq (r^{n-2} + r^{n-3} + \dots + r^m)|a_2 - a_1| \\ &= r^m \cdot \frac{1 - r^{n-m-1}}{1 - r} \cdot |a_2 - a_1| \\ &\leq \frac{r^m}{1 - r} \cdot |a_2 - a_1| \end{aligned}

因此,对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0,取 N=logr((1r)εa2a1)N = \left\lceil\log_r\left(\frac{(1 - r)\varepsilon}{|a_2 - a_1|}\right)\right\rceil,则对于任意 m,nNm, n \geq N 都有

anamrm1ra2a1rN1ra2a1<ε|a_n - a_m| \leq \frac{r^m}{1 - r} \cdot |a_2 - a_1| \leq \frac{r^N}{1 - r} \cdot |a_2 - a_1| \lt \varepsilon

{an}\{a_n\} 是 Cauchy 列
\square

命题
Cauchy 列是有界的

证明

{an}\{a_n\} 是一个 Cauchy 列,所以

NN,m,nN:anam<1{}^\exists N \in \mathbb N, {}^\forall m, n \geq N: |a_n - a_m| \lt 1

考虑任意 nNn \geq N,则

an=anaN+aNanaN+aN<1+aN|a_n| = |a_n - a_N + a_N| \leq |a_n - a_N| + |a_N| \lt 1 + |a_N|

因此,设

M:=max{a1,a2,,aN1,1+aN}M := \max\{|a_1|, |a_2|, \dots, |a_{N-1}|, 1 + |a_N|\}

那么对于任意 nNn \in \mathbb N 都有 anM|a_n| \leq M
\square

实数的性质很好,这使得 Cauchy 列和收敛列等价。这样的性质被称为完备性
如果考虑在有理数上的数列,那么是可以构造出非收敛的 Cauchy 列的

命题
对于实数列 {an}\{a_n\},以下等价

  • {an}\{a_n\} 是收敛的
  • {an}\{a_n\} 是 Cauchy 列
证明

()(\Rightarrow) 设数列收敛于 aa,则对于任意 ε>0\varepsilon \gt 0

NN,nN:ana<ε2{}^\exists N \in \mathbb N, {}^\forall n \geq N: |a_n - a| \lt \frac{\varepsilon}{2}

因此,对于任意自然数 m,nNm, n \geq N,有

anam=ana+aamana+ama<ε2+ε2=ε\begin{aligned} |a_n - a_m| &= |a_n - a + a - a_m| \\ &\leq |a_n - a| + |a_m - a| \\ &\lt \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon \end{aligned}

()(\Leftarrow) 设数列 {an}\{a_n\} 是 Cauchy 列,已有结论可以知道其有界,又根据 Bolzano-Weierstrass 定理可知存在收敛的子列 {ank}k\{a_{n_k}\}_k^\infty
设子列的极限

a:=limkanka := \lim_{k \to \infty} a_{n_k}

我们证明原数列的极限也是 aa:任取 ε>0\varepsilon \gt 0,子列的收敛性与 Cauchy 列的定义分别给出

{k0N,kk0:anka<ε2n0N,m,nn0:anam<ε2\begin{cases} {}^\exists k_0 \in \mathbb N, {}^\forall k \geq k_0: |a_{n_k} - a| \lt \dfrac{\varepsilon}{2} \\ {}^\exists n_0 \in \mathbb N, {}^\forall m, n \geq n_0: |a_n - a_m| \lt \dfrac{\varepsilon}{2} \end{cases}

因此,取 kk0k \geq k_0 使得 nkn0n_k \geq n_0
对于任意 nnkn \geq n_k,有

ana=anank+ankaanank+anka<ε2+ε2=ε    limnan=a\begin{aligned} |a_n - a| &= |a_n - a_{n_k} + a_{n_k} - a| \\ &\leq |a_n - a_{n_k}| + |a_{n_k} - a| \\ &\lt \frac{\varepsilon}{2} + \frac{\varepsilon}{2} = \varepsilon \\ &\implies \lim_{n \to \infty} a_n = a \end{aligned}

\square