# 集合族

许多情况下我们需要讨论多个集合而不是单个集合。为了整理和标记这些集合,需要一个添字集

Λ\Lambda 为一个非空集合,通过将 Λ\Lambda 中的每一个元素 λΛ\lambda \in \Lambda 都映射到一个集合 AλA_\lambda,那么 Λ\Lambda 成为 添字集 (index set)「添字集合」
此时映射得到的全体集合,称为被添字集 Λ\Lambda 所添的 集合族 (family of sets)「集合族」,记为 {Aλ}λΛ\{ A_\lambda \}_{\lambda \in \Lambda}
注意基于映射的性质,即使 Λ\Lambda 中所有的元都映射到同一个集合,那么它仍然可以成为一个集合族

如同集合之间的相等要求的是完全对齐,集合族的相等要求更加严格,对于两个不同的集合族,首先它们的添字集必须相等,其次需要满足

{Aλ}λΛ={Bλ}λΛλΛ:Aλ=Bλ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda} = \{B_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda} \iff {}^\forall \lambda \in \Lambda: A_\lambda = B_\lambda

示例

  • Nn:={1,2,,n}\mathbb N_{\leq n} := \{1, 2, \ldots, n\},则 {Nn}nN\{ \mathbb N_{\leq n} \}_{n \in \mathbb N} 是一个以 N\mathbb N 为添字集的集合族,一般地以 N\mathbb N 为添字集的集合族称为 集合列
  • 记球面 S2(r):={(x,y,z)R3x2+y2+z2=r2}S^2(r) := \{(x, y, z) \in \mathbb R^3 \mid x^2 + y^2 + z^2 = r^2\},则 {S2(r)}rR>0\{ S^2(r) \}_{r \in \mathbb R_{>0}} 是一个以正实数集为添字集的集合族

XX 为一个集合,称集合族 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}XX子集族 (family of subsets)「部分集合族」,当且仅当

λΛ:AλX{}^\forall \lambda \in \Lambda: A_\lambda \subset X

# 集合族的交并运算

定义
{Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda} 为以 Λ\Lambda 为添字集的集合族,定义 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}并集 (Union)「和集合」

λΛAλ:={xλΛ:xAλ}\bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda := \{ x \mid {}^\exists \lambda \in \Lambda: x \in A_\lambda \}

定义 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}交集 (Intersection)「共通集合」

λΛAλ:={xλΛ:xAλ}\bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda := \{ x \mid {}^\forall \lambda \in \Lambda: x \in A_\lambda \}

集合族的交并运算极度重要且常用,如果不熟练,会导致后续的点集拓扑学习有巨大困难,所以需要多多练习并理解本质

简单来说

  • 集合族的并集是,将所有集合里的所有元全部列举出来
  • 集合族的交集是,只保留所有集合中都包含的全部共通的元

如果 Λ={1,2,,n}\Lambda = \{1, 2, \ldots, n\} 是一个有限集合,那么交并运算也可以写作

λΛAλ=i=1nAi=A1A2An\bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda = \bigcup_{i=1}^n A_i = A_1 \cup A_2 \cup \cdots \cup A_n

λΛAλ=i=1nAi=A1A2An\bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda = \bigcap_{i=1}^n A_i = A_1 \cap A_2 \cap \cdots \cap A_n

提醒:不要默认所有的添字集都是有限的

如果 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}XX 的子集族,那么显然有

λΛAλX,λΛAλX\bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \subset X, \quad \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \subset X

请参考以下练习示例。通常来说问题的原型是 “求出集合族的交并集”,但在实际问题中,解决的方法往往是通过类似直觉或者图画来找到规律,并给出一个猜测的答案,再去证明运算结果等于这个答案

示例

  1. \displaystyle\bigcup_{r \in (0, +\infty)} S^2(r) = \mathbb R^3 \setminus \
  2. nN(1n,n]=(1,+)\displaystyle\bigcup_{n \in \mathbb N} (-\frac{1}{n}, n] = (-1, +\infty)
  3. nN(1n,n]=[0,1]\displaystyle\bigcap_{n \in \mathbb N} (-\frac{1}{n}, n] = [0,1]
证明

(1)
(\subseteq)
(x,y,z)r(0,+)S2(r)(x,y,z) \in \displaystyle\bigcup_{r \in (0, +\infty)} S^2(r),则

r0(0,+):(x,y,z)S2(r0)x2+y2+z2=r02>0(x,y,z)(0,0,0){}^\exists r_0 \in (0, +\infty): (x,y,z) \in S^2(r_0) \implies x^2 + y^2 + z^2 = r_0^2 > 0 \implies (x,y,z) \neq (0,0,0)

因此 (x,y,z) \in \mathbb R^3 \setminus \

(\supseteq)
(x,y,z)R3{(0,0,0)}(x,y,z) \in \mathbb R^3 \setminus \{(0,0,0)\},令

r=x2+y2+z2r = \sqrt{x^2 + y^2 + z^2}

显然 r>0r \gt 0,且 (x,y,z)S2(r)(x,y,z) \in S^2(r),因此 (x,y,z)r(0,+)S2(r)(x,y,z) \in \displaystyle\bigcup_{r \in (0, +\infty)} S^2(r)

(2)
(\subseteq)
xnN(1n,n]x \in \displaystyle\bigcup_{n \in \mathbb N} (-\frac{1}{n}, n],则

n0N:x(1n0,n0]1n0<xn0{}^\exists n_0 \in \mathbb N: x \in (-\frac{1}{n_0}, n_0] \implies -\frac{1}{n_0} < x \leq n_0

由于 1n0>1-\frac{1}{n_0} \gt -1n01n_0 \geq 1,因此 1<xn0-1 < x \leq n_0,即 x(1,+)x \in (-1, +\infty)

(\supseteq)
x(1,+)x \in (-1, +\infty)

  • 如果 x0x \geq 0,那么只需要找一个大于 xx 的自然数 n0n_0,则 x(1n0,n0]x \in (-\frac{1}{n_0}, n_0]
  • 如果 1<x<0-1 \lt x \lt 0,那么显然 x(1,0)(11,1]x \in (-1, 0) \subset (-\frac{1}{1}, 1]

因此 xnN(1n,n]x \in \displaystyle\bigcup_{n \in \mathbb N} (-\frac{1}{n}, n]

(3)
(\subseteq)
xnN(1n,n]x \in \displaystyle\bigcap_{n \in \mathbb N} (-\frac{1}{n}, n],则

nN:x(1n,n]nN:1n<xn{}^\forall n \in \mathbb N: x \in (-\frac{1}{n}, n] \implies {}^\forall n \in \mathbb N: -\frac{1}{n} < x \leq n

由于 limn+1n=0\displaystyle\lim_{n \to +\infty} -\frac{1}{n} = 0,因此 x0x \geq 0,且由于对任意 nn 都有 xnx \leq n,因此 x1x \leq 1,即 x[0,1]x \in [0,1]

(\supseteq)
x[0,1]x \in [0,1],则对于任意 nNn \in \mathbb N,都有

1n<0x1n-\frac{1}{n} < 0 \leq x \leq 1 \leq n

因此 x(1n,n]x \in (-\frac{1}{n}, n],即 xnN(1n,n]x \in \displaystyle\bigcap_{n \in \mathbb N} (-\frac{1}{n}, n]
\square

集合族的交并运算也可以实现 De Morgan 律

定理 集合族的 De Morgan 律
{Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}XX 的子集族,则有

  1. (λΛAλ)c=λΛAλc\displaystyle\left( \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right)^c = \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda^c
  2. (λΛAλ)c=λΛAλc\displaystyle\left( \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right)^c = \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda^c
证明

(1)
根据定义

(λΛAλ)c={xXx∉λΛAλ}={xXλΛ:x∉Aλ}={xXλΛ:xAλc}=λΛAλc\begin{aligned} \left( \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right)^c &= \{ x \in X \mid x \not\in \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \} \\ &= \{ x \in X \mid {}^\forall \lambda \in \Lambda: x \not\in A_\lambda \} \\ &= \{ x \in X \mid {}^\forall \lambda \in \Lambda: x \in A_\lambda^c \} \\ &= \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda^c \end{aligned}

(2)
Bλ:=AλcB_\lambda := A_\lambda^c,则根据 (1) 有

(λΛBλ)c=λΛBλc\left( \bigcup_{\lambda \in \Lambda} B_\lambda \right)^c = \bigcap_{\lambda \in \Lambda} B_\lambda^c

所以

(λΛAλc)c=λΛ(Aλc)c=λΛAλ\left( \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda^c \right)^c = \bigcup_{\lambda \in \Lambda} (A_\lambda^c)^c = \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda

取补集得

(λΛAλ)c=λΛAλc\left( \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right)^c = \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda^c

\square

映射的像与原象也可以得到推广

命题
令映射 f:XYf: X \to Y,以及 XX 的子集族 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}YY 的子集族 {Bμ}μM\{B_\mu\}_{\mu \in M},则有

  1. f(λΛAλ)=λΛf(Aλ)\displaystyle f\left( \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right) = \bigcup_{\lambda \in \Lambda} f(A_\lambda)
  2. f(λΛAλ)λΛf(Aλ)\displaystyle f\left( \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right) \subseteq \bigcap_{\lambda \in \Lambda} f(A_\lambda)
  3. f1(μMBμ)=μMf1(Bμ)\displaystyle f^{-1}\left( \bigcup_{\mu \in M} B_\mu \right) = \bigcup_{\mu \in M} f^{-1}(B_\mu)
  4. f1(μMBμ)=μMf1(Bμ)\displaystyle f^{-1}\left( \bigcap_{\mu \in M} B_\mu \right) = \bigcap_{\mu \in M} f^{-1}(B_\mu)
证明

(1)
(\subseteq)
yf(λΛAλ)y \in f\left( \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right),则

xλΛAλ:f(x)=y{}^\exists x \in \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda: f(x) = y

因此存在某个 λ0Λ\lambda_0 \in \Lambda,使得 xAλ0x \in A_{\lambda_0},所以 y=f(x)f(Aλ0)λΛf(Aλ)y = f(x) \in f(A_{\lambda_0}) \subseteq \bigcup_{\lambda \in \Lambda} f(A_\lambda)

(\supseteq)
yλΛf(Aλ)y \in \bigcup_{\lambda \in \Lambda} f(A_\lambda),则存在某个 λ0Λ\lambda_0 \in \Lambda,使得

yf(Aλ0)xAλ0:f(x)=yy \in f(A_{\lambda_0}) \implies {}^\exists x \in A_{\lambda_0}: f(x) = y

因此 xλΛAλx \in \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda,所以 yf(λΛAλ)y \in f\left( \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right)

(2)
yf(λΛAλ)y \in f\left( \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \right),则

xλΛAλ:f(x)=y{}^\exists x \in \bigcap_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda: f(x) = y

因此对于任意 λΛ\lambda \in \Lambda,都有 xAλx \in A_\lambda,所以 y=f(x)f(Aλ)y = f(x) \in f(A_\lambda),即 yλΛf(Aλ)y \in \bigcap_{\lambda \in \Lambda} f(A_\lambda)

(3)
根据定义

f1(μMBμ)={xXf(x)μMBμ}={xXμM:f(x)Bμ}=μM{xXf(x)Bμ}=μMf1(Bμ)\begin{aligned} f^{-1}\left( \bigcup_{\mu \in M} B_\mu \right) &= \{ x \in X \mid f(x) \in \bigcup_{\mu \in M} B_\mu \} \\ &= \{ x \in X \mid {}^\exists \mu \in M: f(x) \in B_\mu \} \\ &= \bigcup_{\mu \in M} \{ x \in X \mid f(x) \in B_\mu \} \\ &= \bigcup_{\mu \in M} f^{-1}(B_\mu) \end{aligned}

(4)
根据定义

f1(μMBμ)={xXf(x)μMBμ}={xXμM:f(x)Bμ}=μM{xXf(x)Bμ}=μMf1(Bμ)\begin{aligned} f^{-1}\left( \bigcap_{\mu \in M} B_\mu \right) &= \{ x \in X \mid f(x) \in \bigcap_{\mu \in M} B_\mu \} \\ &= \{ x \in X \mid {}^\forall \mu \in M: f(x) \in B_\mu \} \\ &= \bigcap_{\mu \in M} \{ x \in X \mid f(x) \in B_\mu \} \\ &= \bigcap_{\mu \in M} f^{-1}(B_\mu) \end{aligned}

\square

# 直和与直积

在考虑直和前,让我们先引入非交并

定义
令集合 XX 和其子集族 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda},称 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}XX非交并 (Disjoint Union)「非交和」,当且仅当

  • X=λΛAλX = \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda
  • λ,μΛ,λμAλAμ=\lambda,\mu \in \Lambda, \lambda \neq \mu \implies A_\lambda \cap A_\mu = \emptyset

此时记作

X=λΛAλX = \bigsqcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda

  • 简单来说,各个集合之间不存在交集

有限个非交并往往也写作类似 ABCA \sqcup B \sqcup C 这样的形式

注意,以 XX 作为全集的集合 A,BA,B 满足

B=AcX=ABX=ABandAB=B = A^c \iff X = A \sqcup B \iff X = A \cup B \text{ and } A \cap B = \emptyset

示例

  • R=nZ[n,n+1)\mathbb R = \displaystyle\bigsqcup_{n \in \mathbb Z} [n, n+1)
  • R3{(0,0,0)}=r(0,+)S2(r)\mathbb R^3 \setminus \{(0,0,0)\} = \displaystyle\bigsqcup_{r \in (0, +\infty)} S^2(r)

非交并的定义具有以下等价表述

命题
令集合 XX 和其子集族 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda},则以下命题等价

  • XX{Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda} 的非交并
  • 对于任意 xXx \in X,存在且仅存在一个 λ0Λ\lambda_0 \in \Lambda,使得 x \in A_
证明

(\Rightarrow)
xXx \in X,根据条件有

λΛ:xAλ{}^\exists \lambda \in \Lambda: x \in A_\lambda

如果存在 μΛ,μλ\mu \in \Lambda, \mu \neq \lambda,使得

xAμx \in A_\mu

那么 xAλAμx \in A_\lambda \cap A_\mu,与条件矛盾,因此该 λ\lambda 是唯一的

(\Leftarrow)
取任意 xXx \in X,根据条件有

!λΛ:xAλ{}^\exists! \lambda \in \Lambda: x \in A_\lambda

因此 xλΛAλx \in \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda,所以

XλΛAλX \subseteq \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda

另一边,子集族给出了反向包含关系,所以

X=λΛAλX = \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda

进一步,取 λ,μΛ,λμ\lambda, \mu \in \Lambda, \lambda \neq \mu,如果存在 xAλAμx \in A_\lambda \cap A_\mu,那么 xx 同时属于 AλA_\lambdaAμA_\mu,与条件矛盾,因此

AλAμ=A_\lambda \cap A_\mu = \emptyset

\square

定义
集合族 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda}直和 (Direct Sum)「直和」,定义为

λΛAλ:={(x,λ)λΛ,xAλ}\coprod_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda := \left\{ (x, \lambda) \mid \lambda \in \Lambda, x \in A_\lambda \right\}

如果对各个 λ\lambda,令

Aλ:={λ}×Aλ={(λ,x)xAλ}A_\lambda^* := \{\lambda\} \times A_\lambda = \{(\lambda, x) \mid x \in A_\lambda\}

那么直和可以写作

λΛAλ=λΛAλ\coprod_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda = \bigsqcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda^*

一般来说集合族的并不一定是非交并,但是通过对每一个集合赋予一个 λ\lambda 标签,这使得新的集合 AλA_\lambda^* 成为一个更高维度上的切片,即使各个集合之间存在交集,但是因为在切片的位置不同,所以直和一定是非交并诞生的

一个较为直观的例子是,三维空间中运动的物体,在四维时空中看来,它将以一个 “残影” 的形式存在,不同时间点下不为之可能相同,也可能不同,但是一定能完整撑起整个四维结构

示例
考虑以下集合族:令 λ[0,1]\lambda \in [0,1]

Aλ:={(x,y)R2x0,yλ,x+y1}A_\lambda := \{(x,y) \in \mathbb R^2 \mid x \geq 0, y \geq \lambda, x + y \leq 1\}

则其切片与集合如图所示

展开查看

集合族直和示意图


数学中常用连乘符号表示多个乘积,例如对于 nn 个集合的直积,可以写作

i=1nAi:=A1×A2××An\prod_{i=1}^n A_i := A_1 \times A_2 \times \cdots \times A_n

实际上,直积可以看作是一般的映射。令

A:=i=1nAiA := \prod_{i=1}^n A_i

那么对于 AA 中的任意元 (a1,a2,,an)(a_1, a_2, \ldots, a_n),各个成分都属于 AA,所以可以定义映射

a:{1,2,,n}i=1nAi=Aa:\{1,2,\ldots,n\} \to \bigcup_{i=1}^n A_i = A

这样一来,a(i)Aia(i) \in A_i,因此 AA 中的元可以看作是从添字集 {1,2,,n}\{1,2,\ldots,n\} 到各个集合 AiA_i 的映射
也就是说,以下两种描述是等价的

  • 直积中的元 (a1,a2,,an)(a_1, a_2, \ldots, a_n)
  • {1,2,,n}\{1,2,\ldots,n\}i=1nAi\bigcup_{i=1}^n A_i 的映射 iaii \mapsto a_i

因此,我们得到直积的一般定义

定义
令集合族 {Aλ}λΛ\{A_\lambda\}_{\lambda \in \Lambda},其 直积 (Direct Product)「直积」 定义为

λΛAλ:={a:ΛλΛAλλΛ:a(λ)Aλ}\prod_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda := \left\{ a: \Lambda \to \bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda \mid {}^\forall \lambda \in \Lambda: a(\lambda) \in A_\lambda \right\}

  • 对于各个直积中的元,其映射值 a(λ)a(\lambda) 称为该元在 λ\lambda 处的 分量 (component)「成分」,记为 aλ:=a(λ)a_\lambda := a(\lambda)

对于各个记号 λΛ\lambda \in \Lambda,定义映射

prλ:μΛAμAλ\mathrm{pr}_\lambda: \prod_{\mu \in \Lambda} A_\mu \to A_\lambda

称为在 λ\lambda 处的 投影 (projection)「射影」

如果 AλA_\lambda 全都是同一个集合 AA,那么由于 λΛAλ=A\bigcup_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda = A,所以直积可以简化为

λΛAλ={a:ΛA}\prod_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda = \left\{ a: \Lambda \to A \right\}

也就是说,直积将会表示为从添字集 Λ\Lambda 到集合 AA 的所有映射的集合
一般地,由 Λ\LambdaAA 的映射集合记为 AΛA^\Lambda

示例

  • 在等价表述的考虑下 X{1,2,,n}=XnX^{\{1,2,\ldots,n\}} = X^n,即 nn - 元组的集合
  • RN\mathbb R^{\mathbb N} 表示所有实数列的集合

从直积出发,可以得到一个非常著名,也充满争议的公理

公理 选择公理 (Axiom of Choice)
Λ\Lambda 非空
若对于任意 λΛ\lambda \in \Lambda,都有非空集合 AλA_\lambda,则直积 λΛAλ\displaystyle\prod_{\lambda \in \Lambda} A_\lambda 非空

选择公理的正确性实际上并不能得到保证,但是目前广泛接受其作为一般事实

基于选择公理可以得到以下结论

命题
X,YX,Y 为非空集合,则对于任意满射的映射 f:XYf: X \to Y,都存在映射 g:YXg: Y \to X,使得

fg=idYf \circ g = \mathrm{id}_Y

证明

对于各个 yYy \in Y,令

Xy:=f1({y})={xXf(x)=y}X_y := f^{-1}(\{y\}) = \{ x \in X \mid f(x) = y \}

由于 ff 是满射,所以对于任意 yYy \in Y,都有 XyX_y \neq \emptyset。因此根据选择公理,直积

yYXy\prod_{y \in Y} X_y

非空,取 gyYXyg \in \displaystyle\prod_{y \in Y} X_y,则对于任意 yYy \in Y,都有 g(y)Xyg(y) \in X_y,所以

f(g(y))=yf(g(y)) = y

因此 fg=idYf \circ g = \mathrm{id}_Y
\square

实际上,如果默认上述命题成立,也可以反向导出选择公理,因此二者在逻辑上是等价的